Soğan, Sarımsak ve Patates Yetiştirme: Dikimden Hasada
Üç Kardeş, Üç Farklı Takvim
Soğan, sarımsak ve patates mutfağın üç temel direğidir ve üçü de Ankara'nın karasal ikliminde gayet iyi yetişir; yeter ki takvimlerini karıştırmayın. Sarımsak sonbaharın (ekim-kasım), arpacık soğan erken ilkbaharın (mart), patates ise nisan başının bitkisidir. Aynı gün hepsini dikmeye kalkmak en sık gördüğümüz acemi hatasıdır.
Üçünün ortak sevdiği şey gevşek, taşsız ve iyi drene toprakta büyümektir; çünkü hasat ettiğimiz kısım toprağın altında şişer. Ankara'nın killi toprağında bu yumrular sıkışır, şekilsiz kalır ve küçük olur. Dikimden önce metrekareye 1 kova torf ve 6-8 kg iyice yanmış hayvan gübresini 25 cm derinliğe karıştırmak bu sorunu büyük ölçüde çözer.
Dikkat: bu üçlüde taze (yanmamış) ahır gübresi kullanmayın; taze gübre soğan sineğini çeker, patateste ise uyuz hastalığını azdırır. Gübre en az 1 yıl yanmış olmalı, ideali dikimden önceki sonbaharda toprağa karıştırılmasıdır.
Sarımsak: Ekimde Dik, Temmuzda Topla
Sarımsak soğuklanma ister; diş, kışın 0-10°C arasında 6-8 hafta geçirmeden baş bağlamaz. Ankara'da en doğru dikim penceresi 10 Ekim - 15 Kasım arasıdır: dişler kış girmeden 10-15 cm kök salar, ilkbaharda da erkenden fırlar. Mart dikimi de mümkündür ama başlar belirgin küçük kalır.
En iri ve sağlam başları ayırıp dişlerine bölün; her dişi sivri ucu yukarı bakacak şekilde 4-5 cm derine, sıra üzeri 10 cm, sıra arası 25-30 cm aralıkla dikin. Marketten alınan ithal sarımsak çoğu zaman filizlenmeyi engelleyici maddeyle işlem görmüştür; yerli Kastamonu tipi tohumluk kullanmak tutma oranını ciddi yükseltir.
Kış boyu hiçbir bakım gerekmez; Ankara'nın karı sarımsağa battaniye olur. Nisan-mayıs döneminde ot alımı ve kuru geçen haftalarda 10 günde bir sulama yeterlidir. Haziranda çıkan çiçek saplarını (skape) kırıp yemeklik kullanın; sapı alınan bitki gücünü başa yollar ve baş çapı yüzde 15-20 artar.
Soğan: Arpacıkla Kolay Başlangıç
Ev bahçesinde soğanı tohumdan değil arpacıktan yetiştirmek hem 2-3 ay kazandırır hem de başarı oranını yükseltir. Ankara'da arpacık dikimi mart ayı boyunca, toprak tava gelir gelmez yapılır; fındık büyüklüğündeki (1,5-2 cm) arpacıklar idealdir, cevizden iri olanlar baş yerine çiçeğe kaçmaya meyillidir.
Arpacıkları 2-3 cm derine, ucu hafif görünecek kadar, sıra üzeri 8-10 cm ve sıra arası 25 cm aralıkla dikin. Nisan-mayıs döneminde en kritik iş ot mücadelesidir; soğanın ince yaprakları otla rekabet edemez ve gölgede kalan bitki baş bağlamaz. Haftalık yüzeysel çapa hem otu alır hem toprağı havalandırır.
Sulamayı haziran sonuna kadar düzenli (haftada 1-2 kez) sürdürün, temmuzda yapraklar sararmaya başlayınca tamamen kesin. Hasat sinyali nettir: yaprakların yüzde 70-80'i devrilip yattığında, genellikle temmuz sonunda, soğanlar olgunlaşmıştır.
Patates: Nisan Dikimi ve Boğaz Doldurmanın Önemi
Patates için Ankara'da dikim zamanı toprağın 8-10°C'ye ısındığı nisan başı ile nisan ortasıdır; filizler çıktıktan sonra gelecek bir mayıs donu üst aksamı yakabilir ama boğaz doldurulmuş bitki topraktan yeniden sürer. Tohumluk patatesleri dikimden 2 hafta önce aydınlık ve serin bir yerde önfilizlendirmek hasadı 2-3 hafta öne çeker.
Yumurta iriliğindeki yumruları bütün olarak, irileri ise her parçada 2-3 göz kalacak şekilde kesip 1 gün kurutarak dikin. Dikim derinliği 10 cm, sıra üzeri 30-35 cm, sıra arası 70 cm olmalı. Market patatesi yerine sertifikalı tohumluk kullanın; market ürünü hem filiz engelleyicilidir hem de hastalık taşıyabilir.
Boğaz doldurma patatesin olmazsa olmazıdır: bitkiler 15-20 cm boya gelince gövdenin çevresine toprak çekip 10-15 cm'lik sırtlar yapın, 3 hafta sonra bir kez daha tekrarlayın. Yeni yumrular gövdenin toprak altındaki kısmında oluşur; boğaz doldurulmazsa hem verim düşer hem de güneş gören yumrular yeşillenip zehirli solanin biriktirir.
Hasat: Doğru Zamanı Yakalamak
Sarımsakta hasat, alt yaprakların 3-4 tanesi kuruyup üstte 5-6 yeşil yaprak kaldığında yapılır; Ankara'da bu genellikle temmuzun ilk yarısına denk gelir. Geç kalırsanız dişleri saran gömlek parçalanır ve baş dağılır, böyle sarımsak depoda 1 ay bile dayanmaz. Bel küreğiyle dipten kaldırın, asla yaprağından çekmeyin.
Soğanı yaprakları tam kuruduktan sonra, kuru bir günde söküp toprağın üstünde 2-3 gün güneşte bırakın; bu ön kurutma kabuğun renklenmesini ve dış zarın sertleşmesini sağlar. Patateste ise taze tüketim için çiçeklenmeden 2-3 hafta sonra 'turfanda' söküm yapabilirsiniz; depoluk ana hasat, üst aksam tamamen sarardıktan 2 hafta sonra, ağustos sonu-eylül başında yapılır.
Patates hasadını mutlaka kuru toprakta ve serin bir saatte yapın; sökülen yumruları güneşte 1 saatten fazla bırakmayın, yeşillenme hemen başlar. Zedelenmiş yumruları ayırıp önce onları tüketin; depoya tek bir çürük patates bile girmemeli.
Kurutma ve Depolama: Emeği Kışa Taşımak
Soğan ve sarımsak hasattan sonra 2-3 hafta 'kürleme' ister: gölge, kuru ve hava akımlı bir yerde (sundurma, balkon) tek kat halinde serin veya 10-15'li demetler halinde asın. Boyun kısmı tamamen kuruyup hışırdadığında sapları 2-3 cm kalacak şekilde kesin. İyi kürlenmiş yerli soğan 6-7 ay, sarımsak 8-9 ay bozulmadan durur.
Patates ise tam tersine karanlık ister: 4-8°C sıcaklıkta, ışıksız ve havadar bir depoda file çuval veya delikli kasalarda saklayın. Işık alan patates yeşillenir, 12°C üzerinde ise erken filizlenir. Soğan ile patatesi yan yana depolamayın; patatesin yaydığı nem soğanı filizlendirir, ikisi birbirinin ömrünü kısaltır.
Bu üçlüden dolu dolu bir kış kileri çıkarmanın yolu, dikim yatağını sonbahardan zenginleştirmekten geçer. Yanmış hayvan gübresi, torf ve kabartılmış bahçe toprağını kamyon veya bigbag olarak Ankara genelinde bahçenize kadar taşıyoruz; 0532 327 44 42'den ulaşın, ekim planınıza göre teslimatı birlikte ayarlayalım.