Kiraz ve Vişne Yetiştirme: Tozlayıcı, Drenaj, Monilya
Kiraz mı, Vişne mi? Ankara İçin Doğru Tercih
İki tür kardeş gibi görünse de huyları farklıdır. Vişne tam bir Ankara bitkisidir: -30 dereceye dayanır, kirazdan 7-10 gün geç çiçek açtığı için nisan sonu geç donlarından daha az etkilenir ve toprak konusunda daha az nazlıdır. Kütahya vişnesi bu coğrafyanın en sağlam ve en aromalı çeşididir; üstelik kendine verimlidir, tek ağaç bile ürün verir.
Kiraz ise daha nazlıdır ama karşılığını haziran tezgâhlarının yıldızı 0900 Ziraat (Napolyon) gibi çeşitlerle öder. Ankara'nın rakımı yüksek, geç don riski olan ilçelerinde kiraz için güneye bakan, soğuk havanın akıp gidebildiği hafif eğimli yerleri seçin; çukur ve kapalı vadi tabanları don çanağıdır, oraya kiraz dikilmez.
Yer darsa ikisinden birer tane yerine iki vişne dikmek çoğu ev bahçesi için daha garantili sonuç verir. Vişne reçeli, suyu ve dondurulmuş meyvesiyle mutfakta da kirazdan daha çok iş görür.
Tozlayıcı Meselesi: Kirazın Olmazsa Olmazı
Kiraz çeşitlerinin büyük bölümü kendine kısırdır; 0900 Ziraat tek başına dikilirse her bahar çiçeğe boğulur, haziranı 3-5 meyveyle kapatır. Bu yüzden yanına mutlaka Starks Gold, Lambert veya Bing gibi aynı dönemde çiçek açan bir tozlayıcı çeşit dikilmelidir. Tozlayıcı ile ana çeşit arasındaki mesafe 15-20 metreyi geçmesin; ideal oran her 8-9 ağaca 1 tozlayıcıdır, ev bahçesinde ise 1'e 1 gider.
Vişnede işiniz kolay: Kütahya ve Montmorency kendine verimlidir. Yine de yakınlarda ikinci bir vişne ya da kiraz varsa meyve tutumu yüzde 20-30 artar. Tozlaşmayı arılar yaptığı için çiçeklenme dönemi olan nisan ayında ilaçlamadan kesinlikle uzak durun.
Fidan alırken anaç sorun: kuş kirazı (Prunus avium) anacı 8-10 metrelik ağaç yapar, Gisela 5-6 gibi bodur anaçlar ise ağacı 3-4 metrede tutar ve 2-3 yıl erken meyveye yatırır. Ev bahçesi için bodur anaç, hasat ve ilaçlama kolaylığıyla açık ara mantıklıdır.
Killi Toprakta Drenaj: Kirazın Can Damarı
Kiraz, kök boğulmasına en hassas meyve türüdür; suyu çeken killi toprakta 2-3 yıl içinde zamklanma yapar ve kurur. Ankara'nın ağır killi topraklarında dikimden önce basit bir test yapın: 60 cm derinliğinde çukur açıp suyla doldurun. Su 24 saatte çekilmiyorsa o noktaya önlemsiz kiraz dikilmez.
Çözüm yükseltilmiş dikimdir: fidanı çukur seviyesine değil, çevre topraktan 30-40 cm yüksek, 1,5 metre çapında bir toprak tümseğinin (domik) üzerine dikin. Tümseği harçlanmış bahçe toprağı, dere kumu ve torf karışımıyla kurun; çukurun tabanına 10-15 cm kalınlığında iri çakıl sermek de fazla suyun kök bölgesinden uzaklaşmasına yardım eder.
Vişne kile daha toleranslıdır ama o da göllenmeyi sevmez; aynı tümsek yöntemi vişnede de ağacın ömrünü uzatır. İki türde de sulamayı damla usulü veya çanağa yavaş akışla yapın, gövde dibini sürekli ıslak bırakmayın.
Sulama ve Yıllık Bakım Takvimi
Kirazda kritik dönem, çiçekten hasada uzanan mayıs-haziran aralığıdır; bu dönemde 7-10 günde bir ağaç başı 50-60 litre su verin. Hasada 10 gün kala sulamayı kısın, yoksa meyveler çatlar; bir yağmur sonrası çatlamanın önüne geçmek zordur ama düzenli sulanan ağaçta çatlama çok azalır. Hasat sonrası ağustos-eylülde de ayda 2 sulamayla ağacı susuz bırakmayın, gelecek yılın çiçek gözleri o dönemde oluşur.
Vişne kuraklığa daha dayanıklıdır; yerleşmiş ağaç temmuz-ağustosta 10-14 günde bir sulamayla idare eder. Her iki türde de sonbaharda taç altına 3-4 santimetre kalınlığında iyi yanmış hayvan gübresi serip çapayla karıştırmak yeterli temel beslenmedir; ayrıntılı program için gübreleme yazımıza bakabilirsiniz.
Budamayı hafif tutun: kiraz ve vişne, elma gibi ağır budamayı sevmez, kalın kesimlerde zamklanma başlar. Şekil verildikten sonra yılda bir, mart başında kuru, kırık ve içe büyüyen dalları almak çoğu zaman yeterlidir; 3 cm üzeri her kesime macun sürmeyi unutmayın.
Monilya: Tek Gecede Kurutan Hastalık
Monilya (mumya hastalığı), vişne ve kirazın baş belasıdır. Mantar, nisan-mayıstaki serin ve yağışlı havada çiçekten girer; çiçek demetleri ve sürgün uçları sanki alev değmiş gibi kahverengileşip kurur, meyveler ağaç üzerinde buruşup mumyalaşır. Kütahya vişnesi maalesef monilyaya oldukça hassastır, Ankara'da yağışlı geçen baharlarda mutlaka takip ister.
Mücadelenin temeli temizliktir: kurumuş sürgün uçlarını, hastalık bulaşan kısmın 20-25 cm sağlamına kadar inerek kesin ve bahçeden uzaklaştırın; ağaçta ve yerde tek bir mumyalaşmış meyve bırakmayın, mantar kışı onların içinde geçirir. Kesim aletlerini her ağaçta dezenfekte edin.
Hassas çeşitlerde çiçeklenme başlangıcında (çiçeklerin yüzde 5-10'u açtığında) ve tam çiçeklenmede yapılan iki koruyucu uygulama hastalığı büyük ölçüde keser; ilaç seçimi için ziraat bayinize danışın ve arı güvenliği için akşam saatlerini tercih edin. Dikim tümseğiniz ve bakımınız için harç toprak, kum katkılı bahçe toprağı, torf ve yanmış gübreyi tek seferde kapınıza getirelim: Ankara geneli teslimat için 0532 327 44 42'yi aramanız yeterli.