Tavuk Gübresi Kullanımı: Güçlü Ama Dikkat İsteyen Bir Gübre
Kısa Cevap
Tavuk gübresi asla taze kullanılmamalı; mutlaka yanmış, fermente veya pelet formda uygulanmalıdır. Kurutulmuş tavuk gübresi yüzde 3-4 azot, yüzde 2-3 fosfor ve yüzde 1,5-2 potasyum içerir; büyükbaş gübresinin 3-4 katı besin taşır. Doz olarak metrekareye 1-2 kg yanmış gübre veya 100-150 g pelet yeterlidir. Ekim-dikimden 2-3 hafta önce toprağın üst 15-20 cm'sine karıştırılıp bolca sulanmalı, kök boğazına yığılmamalıdır.
Hayvan Gübrelerinin En Kuvvetlisi
Hayvan gübreleri arasında besin yoğunluğu şampiyonu tartışmasız tavuk gübresidir. Kurutulmuş tavuk gübresi kabaca yüzde 3-4 azot, yüzde 2-3 fosfor ve yüzde 1,5-2 potasyum içerir; aynı miktardaki büyükbaş gübresinin 3-4 katı besin taşır. Bunun nedeni tavuğun sindirim sisteminin kısalığı ve idrarla dışkının aynı yerden, birlikte atılmasıdır; kuş gübrelerindeki ürik asit, azot deposudur.
Bu güç, tavuk gübresini iki ucu keskin bir bıçak yapar. Doğru işlenmiş ve doğru dozlanmış tavuk gübresi, azota aç sebzelerde ve çimde etkisini 2-3 haftada gösteren mükemmel bir organik gübredir. Yanlış kullanılan, özellikle taze kullanılan tavuk gübresi ise bahçedeki bitkileri günler içinde kavurabilir. Büyükbaş gübresinde tolere edilebilen hatalar, tavuk gübresinde affedilmez.
Piyasada üç formda bulunur: çiftlikten çıkma taze gübre, fermente edilmiş yanmış gübre ve fabrikada kurutulup pelet haline getirilmiş granül ürünler. Bu yazının en önemli cümlesini baştan söyleyelim: taze tavuk gübresi bitkili hiçbir alana girmemelidir; kullanılacak ürün mutlaka yanmış, fermente veya pelet formda olmalıdır.
Taze Tavuk Gübresi Neden Bu Kadar Tehlikeli?
Birinci tehlike amonyaktır. Taze tavuk gübresindeki ürik asit toprakta hızla amonyağa dönüşür; kök bölgesindeki yoğun amonyak, kimyasal yanık yapar. Taze tavuk gübresi verilen domates fidelerinin bir hafta içinde kenarlardan kavrulup çöktüğünü sahada defalarca gördük. İkinci tehlike tuzdur: tavuk gübresinin tuz içeriği hayvan gübrelerinin en yükseğidir ve Ankara'nın zaten hafif tuzlu, alkali topraklarında bu yük katlanarak sorun yaratır.
Üçüncü tehlike hijyendir. Taze kanatlı gübresi salmonella ve E. coli açısından en riskli gübre grubudur; marul, maydanoz, çilek gibi toprağa yakın yenen ürünlerde bu risk doğrudan sofraya taşınır. Amerikan organik tarım standartlarının taze gübre ile hasat arasına 90-120 gün koyması boşuna değildir. Ev bahçesinde bu takvimi tutturmak yerine baştan yanmış ürün kullanmak çok daha güvenlidir.
Taze tavuk gübresinin tek makul senaryosu, sonbaharda tamamen boşalmış tarlaya sürülüp derhal toprağa karıştırılması ve ilkbahar ekimine kadar en az 4-5 ay beklenmesidir. Kompost yığınına azot aşısı olarak katılması da mümkündür; hacimce yüzde 10-15'i geçmeyen taze tavuk gübresi, karbonca zengin bir yığını hızla ateşler.
Yanmış ve Pelet Tavuk Gübresi: Güvenli Formlar
Fermente süreç tavuk gübresinde de büyükbaştakiyle aynı mantıkla işler: yığın halinde bekletilen gübrenin içi 60-70 dereceye çıkar, patojenler ve amonyak fazlası bu evrede büyük ölçüde gider. Tavuk gübresi azotça zengin olduğu için yakma sırasında saman, talaş gibi karbonlu materyalle karıştırılması hem süreci dengeleyip hem son ürünü yumuşatır. Düzgün yakılmış tavuk gübresi koyu renkli, ufalanan ve kokusu hafiflemiş bir materyaldir; süreç en az 3-4 ay sürer.
Pelet (granül) tavuk gübresi ise fabrikada yüksek sıcaklıkta kurutulup sıkıştırılmış üründür. Isıl işlem hijyen sorununu çözer, pelet form dozajlamayı kolaylaştırır ve depolamayı derli toplu hale getirir. İçerik genellikle 4-3-2 civarındadır ve etiketinde yazar; bu da onu organik gübreler içinde kimyasala en yakın hassasiyetle dozlanabilen ürün yapar.
Hangi formu alırsanız alın koku testini uygulayın: keskin amonyak kokusu veren ürün ham demektir. "Kümesten yeni çıktı, tarlaya atarsın olur" yaklaşımı, tavuk gübresinde bir sezonluk bitki kaybıyla sonuçlanabilir. Güvenilir tedarikçiden, yakma süresi belli ürün almak bu gübrede her şeyden önemlidir.
Dozlar: Az Kullanın, Pişman Olmayın
Temel kural şudur: tavuk gübresini büyükbaş gübresi dozunun üçte biri ile dörtte biri arasında kullanın. Bahçe toprağına genel takviyede metrekareye 1-2 kg yanmış tavuk gübresi yeterlidir; aynı işte büyükbaş gübresi 8-10 kg kullanılır. Pelet üründe doz daha da düşer: metrekareye 100-150 g, yani bir-bir buçuk avuç. "Organik nasılsa, bolca atayım" refleksi bu gübrede geçerli değildir.
Uygulama tekniği de önemlidir: tavuk gübresi asla kök boğazına yığılmaz. Sebze yataklarında ekim-dikimden 2-3 hafta önce toprağın üst 15-20 cm'sine karıştırın ve bolca sulayın. Meyve ağaçlarında taç izdüşümüne, gövdeden en az 30-40 cm uzağa halka şeklinde uygulayıp çapayla toprağa alın. Çimde pelet ürünü metrekareye 50-70 g serpip hemen sulamak en güvenli yoldur.
Zamanlama olarak Ankara'da iki pencere öne çıkar: sonbaharda (ekim-kasım) toprak hazırlığına karıştırılan yanmış tavuk gübresi kışı toprakta olgunlaşarak geçirir; ilkbaharda (mart sonu-nisan) verilen pelet form ise büyüme sezonunu besler. Temmuz-ağustos sıcağında azotu yüksek bu gübreyi vermek, hem yanık riskini artırır hem bitkiyi kışa hazırlıksız yakalatacak geç sürgünlere zorlar.
Hangi Bitkiye Uygun, Hangisine Değil?
Tavuk gübresini seven grup, azota aç olanlardır: lahana, karnabahar, pırasa, mısır, kabak ve patates güçlü tepki verir. Yaprağı yenen sebzelerde (marul, ıspanak, roka) yalnızca ekimden haftalar önce toprağa karıştırılmış olmalı, büyüme döneminde verilmemelidir. Çim de doğru dozda pelet tavuk gübresinden hoşlanır; ilkbaharda metrekareye 50-70 g, rengi 2-3 haftada koyultur.
Sevmeyen grup da nettir. Yaban mersini, orman gülü, ortanca gibi asit toprak bitkileri tavuk gübresinin tuzuna ve yüksek pH etkisine dayanamaz. Havuç, soğan ve sarımsak fazla azotta yaprağa kaçar, kök küçük kalır. Fasulye ve bezelye kendi azotunu ürettiği için ihtiyaç duymaz. Fide ve genç bitkilerde ise ancak dikimden haftalar önce toprağa karıştırılmış, iyice yanmış ürün kullanılmalıdır.
Domates ve biberde ölçülü davranın: dikim öncesi toprağa metrekareye 1 kg yanmış tavuk gübresi iyi bir başlangıçtır ama meyve döneminde azot yüklemeye devam ederseniz bitki meyve yerine yaprak yapar. Meyve tutumundan sonra azotu kesip potasyum ağırlıklı beslemeye geçmek, tavuk gübresi kullanan bahçıvanın bilmesi gereken en önemli inceliklerdendir.
Büyükbaş mı Tavuk mu? Doğru Ürünü Birlikte Seçelim
İki gübre rakip değil, farklı işlerin ustasıdır. Toprağın yapısını düzeltmek, killi toprağı gevşetmek, organik madde depolamak istiyorsanız hacimli olan büyükbaş yanmış gübre esastır. Hızlı ve yoğun besin takviyesi istiyorsanız düşük hacimde yüksek etki veren tavuk gübresi devreye girer. Etimesgut ve Sincan taraflarındaki sebze bahçelerinde en çok önerdiğimiz kombinasyon, sonbaharda metrekareye 6-8 kg büyükbaş yanmış gübre artı ilkbaharda 100-150 g pelet tavuk gübresidir.
Ankara'nın kireçli topraklarında tavuk gübresinin tuz ve kireç yükünü dengelemek için organik maddeyi ihmal etmeyin; tavuk gübresi tek başına toprak düzenleyici değildir, besin konsantresidir. İkisinin farkını bilerek kullanan bahçe, her ikisinden de en iyi sonucu alır.
Bahçenizin büyüklüğünü ve ne yetiştirdiğinizi bize anlatın, size büyükbaş mı, tavuk mu, yoksa ikisinin programı mı gerektiğini net söyleyelim. Yanmış gübre çeşitlerimiz ve teslimat günleri hakkında bilgi almak için 0532 327 44 42'yi arayabilirsiniz; Ankara'nın tüm ilçelerine araçlarımızla teslimat yapıyoruz.