Evde Kompost Nasıl Yapılır? Kurulumdan Olgunlaşmaya Adım Adım Rehber
Kompost: Çöpe Giden Servet
Ortalama bir evin mutfağından yılda 150-200 kg organik atık çıkar: sebze kabukları, çay posası, bayat ekmek, kahve telvesi. Buna sonbaharda bahçeden toplanan yaprakları ve çim biçme artıklarını da ekleyin; ortaya çıkan malzeme, doğru işlenirse yılda 3-4 büyük torba dolusu birinci sınıf toprak düzenleyiciye dönüşür. Kompost dediğimiz şey budur: organik atığın kontrollü çürütülmesiyle elde edilen koyu renkli, toprak kokulu, besin dolu materyal.
Kompostun bahçeye katkısı satın alınan hiçbir üründen geri kalmaz. Olgun kompost kabaca yüzde 1-1,5 azot, yüzde 0,5-1 fosfor ve yüzde 1 potasyum içerir; asıl değeri ise yüzde 30-40'ı bulan organik madde oranındadır. Ankara'nın kireçli, organik maddesi çoğu yerde yüzde 1'in altına düşmüş topraklarında bu, killi yapıyı gevşeten ve su tutmayı artıran en etkili girdilerden biridir.
Kompost yapmak zor değildir ama başıboş da değildir. Çürümeyi yapan mikroorganizmaların dört temel ihtiyacı vardır: karbon, azot, nem ve oksijen. Bu dördünü dengede tutarsanız yığın kokusuz çalışır ve 3-6 ayda ürün verir; dengeyi bozarsanız ya kokuşur ya da yıllarca öylece bekler. Bu yazıda dengeyi kurmanın pratik yolunu anlatacağız.
Yer Seçimi ve Kompost Kabı
Kompost alanı için bahçenin yarı gölge bir köşesini seçin; sabah güneşi alan ama öğlen kavurucusundan korunan bir nokta idealdir. Sürekli tam güneş yığını hızla kurutur, tam gölge ise özellikle Ankara'nın serin aylarında süreci yavaşlatır. Zemin toprak olmalıdır; beton üzerine kurulan yığına solucanlar ve toprak mikroorganizmaları giremez. Eve ve komşu sınırına 3-5 metre mesafe bırakmak da iyi komşuluğun gereğidir.
Kap konusunda üç seçenek var. En basiti açık yığındır: en az 1x1 metre taban ve 1 metre yükseklik hedefleyin; bundan küçük yığın kışın ısınamaz. İkinci seçenek paletlerden veya tahtadan çakılan üç tarafı kapalı sandıktır; derli topludur ve havalanması iyidir. Üçüncüsü hazır plastik kompost kutularıdır; 300-600 litrelik modeller küçük bahçeler için uygundur ve fare gibi misafirleri uzak tutar.
Hangi kabı seçerseniz seçin hacim kuralını unutmayın: 1 metreküpün altındaki yığınlar kritik kütleye ulaşamaz ve iç sıcaklık yükselmez. Sıcaklık yükselmeyince hem süreç uzar hem de yabancı ot tohumları ve hastalık etmenleri ölmez. İki küçük yığın yerine bir büyük yığın her zaman daha iyi çalışır.
Yeşil ve Kahverengi: 1'e 3 Kuralı
Kompostun alfabesi malzemeleri iki gruba ayırmaktır. Yeşiller azot kaynağıdır: sebze-meyve kabukları, çim kırpıntısı, taze yapraklar, çay posası, kahve telvesi. Kahverengiler karbon kaynağıdır: kuru yapraklar, saman, dal kırpıntısı, karton, yumurta kolisi, talaş. Mikroorganizmalar karbonu yakıt, azotu protein gibi kullanır; ikisi birlikte olmadan yığın çalışmaz.
Pratik oran hacimce 1 ölçü yeşile 3 ölçü kahverengidir. Bir kova mutfak atığı döktüyseniz üzerine üç kova kuru yaprak veya parçalanmış karton eklemelisiniz. Yeşil ağır basarsa yığın vıcık vıcık olur ve amonyak kokusu yayar; kahverengi ağır basarsa yığın temiz kalır ama çürüme aylarca sürüncemede kalır. Koku her zaman yeşil fazlasının, hareketsizlik kahverengi fazlasının işaretidir.
Girmemesi gerekenleri de netleştirelim: et, balık, süt ürünleri, yağlı yemek artıkları fare ve koku demektir. Hastalıklı bitki artıkları, tohuma kaçmış yabancı otlar, kedi-köpek dışkısı ve parlak kuşe kâğıtlar da yığının dışında kalmalıdır. Ceviz yaprağı ve çam iğnesini ise az miktarda ve iyice karıştırarak kullanabilirsiniz.
Katman Düzeni, Nem ve Karıştırma
Kurulum lazanya mantığıyla yapılır. En alta havalanmayı sağlamak için 10-15 cm kalınlığında kalın dal ve çalı parçası serin. Üzerine 15-20 cm kahverengi, onun üzerine 5-10 cm yeşil, araya birkaç kürek bahçe toprağı veya olgun kompost; toprak, süreci başlatacak mikroorganizma aşısıdır. Bu sırayı yığın 1-1,2 metreye ulaşana kadar tekrarlayın ve en üstü mutlaka kahverengiyle kapatın; açıkta kalan yeşil katman sinek davetiyesidir.
Nem ayarının ölçüsü sıkılmış sünger kıvamıdır: avucunuza aldığınız malzemeyi sıktığınızda 1-2 damla su çıkmalı, şırıl şırıl akmamalıdır. Kuruyan yığını hortum yerine süzgeçli kovayla katman katman nemlendirin; aşırı ıslanan yığına kuru yaprak ve karton karıştırın. Ankara yazında üstü açık yığın 2-3 günde kuruyabilir; yığının üzerini eski bir çuval veya branda ile örtmek nemi korur.
Oksijen için karıştırma şarttır. İlk ay 10-15 günde bir, sonrasında ayda bir kez yığını bel küreğiyle aktarın; dıştaki malzemeyi içe, içtekini dışa getirin. Düzenli karıştırılan yığının içi 55-65 dereceye çıkar, kokmaz ve 3-4 ayda olgunlaşır. Hiç karıştırılmayan yığın da eninde sonunda komposta döner ama süre 12-18 aya uzar ve tohum sterilizasyonu gerçekleşmez.
Ankara Kışında Kompost Yönetimi
Karasal iklimin kompostçuya iki etkisi var: kasım-mart arasında dış sıcaklık sık sık eksiye düşer ve mikroorganizma faaliyeti dramatik yavaşlar. Aralıkta kurulan bir yığın neredeyse uyur; ama bu, kışın kompost yapılamayacağı anlamına gelmez. Doğru kurulmuş 1 metreküplük bir yığının içi, dışarısı -10 dereceyken bile 30-40 dereceyi koruyabilir. Kritik olan hacim ve yalıtımdır.
Kış pratiği şöyle: sonbaharda yığını olabildiğince büyütün, ekim-kasımda dökülen yaprakları stok yapın. Yığının çevresini ve üstünü 20-30 cm kalınlığında saman veya kuru yaprakla sarın, üzerine branda örtün; bu battaniye iç sıcaklığı korur. Kışın karıştırmayı azaltın; her aktarma iç ısıyı dışarı verir, aralık-şubat arasında yığına mümkün olduğunca dokunmayın. Mutfak atıklarını ise yığının ortasına açtığınız çukura gömüp üzerini kapatın.
Pursaklar ve Gölbaşı gibi kışı daha sert geçen ilçelerdeki müşterilerimize önerimiz, kompostu iki dönemli planlamaktır: eylülde kurulan yığın kasıma kadar hızlı çalışır, kışı yavaş geçirir ve nisanda yapılan iki aktarmayla haziranda olgunlaşır. Yani Ankara'da eylül kurulumu, ertesi yaz başında kullanıma hazır kompost demektir.
Olgunlaşma: Kompostun Hazır Olduğunu Nasıl Anlarsınız?
İyi yönetilen bir yığın ılık aylarda 3-4, ihmalkâr yönetimde 6-12 ayda olgunlaşır. Hazır kompostun üç imzası vardır: renk koyu kahve-siyahtır, koku keskinlikten çıkıp nemli orman toprağına dönmüştür ve içine attığınız malzemelerin çoğu tanınmaz haldedir; yumurta kabuğu ve küçük dal parçaları dışında kabuk, yaprak seçilemez. Hacim de başlangıcın yaklaşık yarısına inmiştir.
Emin olmak için torba testi yapın: bir avuç kompostu ağzı kapalı poşette 2-3 gün bekletin; açtığınızda ekşi veya çürük koku alıyorsanız süreç bitmemiştir, 3-4 hafta daha bekletin. Ham kompostu toprağa karıştırmak, çürümenin toprakta devam edip bitkinizin azotunu çalması demektir. Sabır, kompostçunun en önemli malzemesidir.
Olgun kompostu çim alanlara 1-2 cm'lik ince serpme, sebze yataklarına metrekareye 5-8 kg karıştırma, saksı harcına hacimce yüzde 20-25 katkı olarak kullanabilirsiniz. Kendi kompostunuz yetişene kadar veya büyük alanlar için hazır ihtiyaçlarınızda bizi arayın; yanmış hayvan gübresinden elenmiş bahçe toprağına kadar tüm ürünlerimizi Ankara içinde adresinize getiriyoruz. Sipariş ve fiyat bilgisi için: 0532 327 44 42.